رسوای دل

حق رایت در نظر مراجع معظم تقلید
نویسنده : علی - ساعت ۱۱:٤٤ ‎ب.ظ روز شنبه ۱٥ دی ،۱۳۸٦
 

سؤال: می خواستم نظر کلیه مراجع بزرگوار تقلید را در مورد زیر بدانم:

 

1- رایت سی دیهای قفل دار(شکستن قفل)

 

2-تکثیر سی دی هایی که قبلا و توسط فرد یا افراد دیگری قفل آنها شکسته شده و در بازار بصورت معمول رایتوتوزیع می شوند.

 

3- استفاده از سی دی هایی که قفل آنها توسط دیگری شکسته و رایت شده و اکنون به طرقی به دست ما رسیده است (بدون آنکه ما از روی آنها رایتو یا کپی تهیه کنیم)

 

4- آیا استفاده از سی دی هایی که بصورت گسترده فقل آنهاشکسته ورایتو توزیع شده اند ( بطوری که حتی می گویند بصورت عرف در آمده است) چه حکمی دارد؟ پاسخ تفصیلی به این سؤالات موجب امتنان خواهد بود.

 

سپاس فراوان التماس دعا

 ------------------------------------------

 

پاسخ: احکام شرعی مربوط به لوح فشرده (CD) به شرح ذیل می باشد:

 

1. آیا اصولاً تولید نرم افزار حقی برای تولید کننده ایجاد می کند؟

 

آیات عظام امام، سیستانی، تبریزی و صافی:

 خیر، حقی برای آنان ایجاد نمی کند، (امام، تحریرالوسیله، ج 2، فروع متفرقه، الثالث، تبریزی، صراط النجاه، ج 5، س 706؛ سیستانی، sistani.org، حق چاپ، ش 1؛ دفتر صافی)

 

 

آیات عظام خامنه ای، وحید و بهجت:

 بنابر احتیاط واجب، برای آنان حق ایجاد می کند، (خامنه ای، اجوبة الاستفتائات، س 1341 و 1342، دفتر وحید و بهجت)

 

آیات عظام مکارم، فاضل ونوری :

 آری، از حقوق عقلایی به شمار می آید و برای آنان حق ایجاد می کند، (مکارم، استفتاءات، ج 1، س 1697 و 1624؛ فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 1419؛ نوری، استفاتاءات، ج 1، س 504 و 510)

 

2. کپی و تکثیر نرم افزار بدون اجازه تولید کنند، چه حکمی دارد؟

 

آیات عظام امام، سیستانی، صافی و تبریزی:

 صورت اشکال ندارد. (امام، تحریرالوسیله، ج 2، فروع متفرقه، الثالث و ج 2، خیار الشرط، م 2؛ دفتر صافی و سیستانی؛ تبریزی، صراط النجاه، ج 5، س 706 و التعلیقةعلی منهاج الصالحین)

 

 

آیات عظام خامنه ای، وحید و بهجت:

 بنابر احتیاط واجب بدون اجازه و رضایت تولید کننده اصلی جایز نیست، (خامنه ای، اجوبة الاستفتائات، س 1341 و 1342، دفتر وحید و بهجت)

 

آیات عظام مکارم، فاضل، نوری:

 این کار بدون اجازه و رضایت تولید کننده اصلی جایز نیست، (مکارم، استفتاءات، ج 1، س 1697 و 1624؛ فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 1419، نوری، استفتاءات، ج 1، س 501 و 504)

 

3. اگر در ضمن معامله نرم افزار، فروشنده (تولیدکننده اصلی) عدم تکثیر و کپی را شرط نماید یا عقد را مبتنی به آن قرار دهد. حکم تکثیر آن  چیست؟

 

همه آیات عظام: در این صورت، تکثیر آن جایز نیست، (دفتر همه)

 

4. تکثیر نرم افزار بدون اجازه تولید کننده در صورتی که از نظر قانون ممنوع باشد حکم آن چیست؟

 

همه آیات عظام: اگر در این زمینه قانونی باشد، باید رعایت شود، (دفتر همه)

 

5. اگر از راه کپی یا تکثیر نرم افزار خسارتی به تولید کننده وارد آید، آیا موجب ضمان است؟

 

آیات عظام امام، سیستانی و تبریزی:

خیر، ضمان نمی آورد، (امام، تحریرالوسیله، ج 2، فروع متفرقه، الثالث، تبریزی، صراط النجاه، ج 5، س 706؛ سیستانی، sistani.org، حق چاپ، ش 1)

 

آیات عظام مکارم، فاضل، نوری، خامنه ای و بهجت:

آری، باید خسارت جبران شود، (دفتر مکار، فاضل، خامنه ای، بهجت)

 

 

آیت الله وحید: بنابر احتیاط واجب، ضمان می آورد ولی باید توجه داشت که سود نبردن، خسارت و ضرر شمرده نمی شود، (دفتر وحید)

آیت الله صافی: اگر خسارتی وارد آید ضمان می آورد ولی باید توجه داشت که سود نبردن، خسارت و ضرر شمرده نمی شود، (دفتر صافی)

 

6. تکثیر نرم افزارهایی که قبلاً توسط فرد یا افراد دیگری قفل آنها شکسته شده و در بازار به صورت معمول رایت و توزیع می شوند، در این صورت حکم تکثیر آن چیست؟

 

آیات عظام امام، سیستانی، تبریزی و صافی:

 تفاوتی بین آن دو در حکم نیست، (امام، تحریرالوسیله، ج 2، فروع متفرقه، الثالث؛ تبریزی، صراط النجاه، ج 5، س 706؛ سیستانی، sistani.org، حق چاپ، ش 1؛ دفتر صافی)و در هر صورت اشکالی ندارد.

 

آیات عظام خامنه ای، وحید و بهجت:

 تفاوتی بین شکستن قفل نرم افزار و تکثیر نرم افزار که قفل آن توسط دیگران شکسته شده نیست، و در هر دو صورت بنابر احتیاط واجب تصرف و تکثیر آن جایز نیست، (خامنه ای، اجوبه، س 1341 و 1342؛ دفتر وحید)

آیات عظام مکارم، نوری، فاضل:

 

تفاوتی بین شکستن قفل نرم افزار و تکثیر نرم افزاری که قفل آن توسط دیگران شکسته شده نیست و در هر صورت، تصرف و تکثیر آن جایز نیست، (مکارم، استفتاءات، ج 1، س 1697 و 1624؛ فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 1419)

 

7. آیا نرم افزارهایی که قفل آن توسط دیگران شکسته شده و یا آن را تکثیر نموده اند، استفاده از تکثیر شده آن به صورت امانت و عاریه (بدون آن که کپی شود)، جایز است؟

 

آیات عظام امام، سیستانی، تبریزی، صافی و فاضل:

 استفاده از آن (به صورت امانت و خرید) اشکال ندارد، (امام، تحریرالوسیله، فروع متفرقه، الثالث، تبریزی، صراط النجاه، ج 5، س 706؛ سیستانی، sistani.org، حق چاپ، ش 1؛ دفتر صافی؛ فاضل، دفتر استفتائات.)

 

 

 

آیات عظام خامنه ای، وحید و بهجت:

 بنابر احتیاط واجب استفاده از آن نیز جایز نیست، (خامنه ای، اجوبة الاستفتائات، س 1341 و 1342؛ دفتر وحید و بهجت)

 

 

آیات عظام مکارم، نوری:

 استفاده از آن نیز جایز نیست، (مکارم، استفتاءات، ج 1، س 1697، فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 1419؛ نوری، استفتاءات، ج 1، س 501، 504)

تبصره: باید توجه داشت که هر چند پاسخ ها به طور صریح در منابع ذیل ذکر نشده است ولی مشروعیت حق و عدم آن بیانگر آن است، اگر بر این باور بودیم که کپی رایت برای تولید کننده حق ایجاد می کند، تکثیر و استفاده از آن (هرچند به طور امانت و مانند) بدون اجازه تولید کننده جایز نیست ولی اگر گفتیم برای تولید کننده حق ایجاد نمی کند و مشروع نیست در این صورت تکثیر و استفاده از آن اشکال ندارد مگر آن که قانونی در این زمینه رسیده باشد.

 

8. آیا در حکم تکثیر نرم افزار تفاوتی بین تولید داخل و خارج وجود دارد؟

 

آیات عظام امام، سیستانی، تبریزی، صافی و وحید:

 تفاوتی بین تولید داخل و خارج در حکم نمی کند، (امام، تحریرالوسیله، ج 2، فروع متفرقه، الثالث، تبریی، صراط النجاه، ج 5، س 706؛ سیستانی، sistani.org، حق چاپ، ش 1؛ دفتر صافی)

 

آیت الله خامنه ای:

 اگر تولید داخل باشد، بنابر احتیاط واجب اجازه تولید کننده شرط است و اگر تولید خارج باشد، تابع قرارداد است، (خامنه ای ، اجوبة الاستفتائات، س 1343)

 

 

آیت الله مکارم:

 تفاوتی بین تولید داخل و خارج نمی کند مگر آن که تولید آمریکا یا اسرائیل باشد، (دفتر مکارم)

 

 

آیت الله وحید:

 تفاوتی بین تولید داخل و خارج در حکم نمی کند، (دفتر وحید)

 

9. اگر ندانیم که تولید کننده نرم افزار به کپی و تکثیر و استفاده آن رضایت ندارد، تکلیف چیست؟

 

آیات عظام امام، سیستانی، صافی و تبریزی:

 تکثیر و استفاده از آن اشکال ندارد، (امام، تحریرالوسیله، ج 2، فروع متفرقه، الثالث، دفتر صافی، تبریزی، صراط النجاه، ج 5، س 706، دفتر سیستانی)

 

آیات عظام خامنه ای، وحید و بهجت:

 بنابر احتیاط واجب باید رضایت و اجازه تولید کننده احراز و کسب گردد، (خامنه ای، اجوبة الاستفتائات، س 1341 و 1342؛ دفتر وحید و بهجت)

 

آیات عظام مکارم، فاضل، نوری :

 حق نشر و کپی رایت برای مولف و تولید کننده است. و باید رضایت و اجازه تولید کننده احراز و کسب گردد، (مکارم، استفتاءات، ج 1، س 1697 و 1624؛ فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 1419؛ نوری، استفتاءات، ج 1، س 501 و 504)

 

10. آیا خرید و فروش CDقفل شکسته جایز است؟

 

آیات عظام امام، تبریزی، صافی، فاضل و سیستانی:  جایز است[بنا بر نظر آقای فاضل خریدCDقفل شکسته جایز است اما فروش آن جایز نیست]

 

آیت الله خامنه ای: خرید و فروش CDهای تکثیر شده از قبل اشکال ندارد اما اگر خرید CD موجب تکثیر مجدد شود بنابراحتیاط واجب اشکال دارد. [دفتر استفتائات]

آیات عظام مکارم، نوری: جایز نیست.

 

آیات عظام وحید و بهجت: بنابر احتیاط واجب جایز نیست.
 

آیت الله خامنه ای: نسخه برداری و تکثیر سی دی که درداخل تولید شده است حقوق صاحبانشان از طریق کسب اجازه رعایت شود و در مورد خارج از کشور تابع قرارداد است و فرقی نمی کند که شخص دیگری قفل را شکسته و دیگران از نسخه های بعدی کپی بردارند (اجوبة الاستفتائات، س 1336 و 1343).