رسوای دل

قره قاط
نویسنده : علی - ساعت ٢:٠۳ ‎ب.ظ روز یکشنبه ۸ دی ،۱۳٩٢
 

قره قاط

 

مقدمه

گیاه قره قاط درختچه ایی است متعلق به خانواده Ericaceae که در انگلیسی معروف به Bilberry است. برگ های این گیاه پنجه ای شکل و دارای حاشیه های دندانه دار و اره مانند است. میوه قره قاط کروی، قرمز رنگ تا ارغوانی مایل به سیاه و بدون کرک است و در شمال کشور به آن سیاه گیله نیز می گویند. این گیاه در بخش های شمالی کشور نظیر گیلان، مازندران و اردبیل می روید. دو گونه شاخص از این خانواده با نام های علمی Vaccinium myrtillus و Vaccinium arctostaphylos می باشند که گونه دوم بومی ایران است. قره قاط دارای میوه ایی به رنگ قرمز تیره و گل های استکانی شکل سفید مایل به سبز یا صورتی می باشد. نام قره قاط برای نامیدن گونه ایی از تیره انگور فرنگی نیز استفاده می شود که در منطقه شمال خراسان می روید. قره قاط در طب سنتی ایران جایگاه ویژه ایی دارد و از زمان قدیم از آن به عنوان داروی ضد دیابت استفاده می شده است [3-1]. بر اساس مطالعاتی که شرح آن در زیر آمده برگ و میوه گیاه مفیدترین بخش آن برای درمان دیابت است.

 

ترکیبات شیمیایی

گیاه قره قاط منبع سرشاری از اسید های فنولیک است. مهم ترین این ترکیبات عبارتند از: اسید کافیلکیونیک (Caffeoylquinic acid)، اسید کافئیک، اسید کوماریک، مشتقات اسید هیدروکسی بنزوئیک (Hydroxybenzoic acid) و مشتقات اسید هیدروکسی سینامیک (Hydroxycinnamic acids) [4]. ترکیبات آلی غیر فنلی به دست آمده از بخش های هوایی این گیاه عبارتند از ایریدوئید ها (Iridoids) و اسیدهای گیاهی و مقادیر ناچیزی از میریتن (Myrtin) و اپی میریتن (Epimyrtin). میوه و برگ های این گیاه سرشار از تانن است [1].

 

اثرات بر دیابت

بر اساس تحقیقات انجام شده، عصاره و یا پودر تهیه شده از اندام هوایی گیاه قره قاط (به ویژه برگ های آن) می تواند

قند و تری گلیسرید خون را در حیوانات دیابتی کاهش دهد [7-5]. مطالعات بالینی نیز نشان دهنده تاثیر قره قاط در

کاهش قند و چربی خون بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 است [9،8].

 

مکانیسم اثر در دیابت:

-           مهار جذب گلوکز از روده به خون [4].

-           کاهش تولید گلوکز در کبد از طریق مهار گلوکونئوژنز و جلوگیری از تجزیه گلیکوژن [10،4].

-           تقویت ورود گلوکز به سلول ها [11].

 

سایر خواص درمانی

قره قاط اثرات محافظتی بر عروق دارد و فشار خون را پایین می آورد. همچنین از تجمع پلاکت ها و لذا تشکیل لخته جلوگیری می کند. شواهدی وجود دارد که این گیاه از آب مروارید پیشگیری می کند و در درمان آسیب های شبکیه موثر است. قره قاط به خاطر داشتن تانن ضد اسهال است. علاوه بر این، مصرف میوه آن برای بهبود دردهای ناشی از اسپاسم کولون پیشنهاد شده است [1].

 

روش مصرف

مخلوطی از برگ و میوه را خشک کرده و سپس آسیاب گردد. جوشانده ی یک گرم از آن قبل از هر وعده غذا میل شود [12،9،1].

 

عوارض جانبی

به طور کلی مستندات علمی در مورد عوارض جانبی قره قاط کافی نیست. گزارش شده است که اگر برگ آن برای زمان طولانی مصرف شود اثرات سمی بر جای می گذارد. در یک مطالعه 2295 نفر برای 2-1 ماه تحت درمان با قره قاط (160 میلی گرم دو بار در روز) قرار گرفتند و از این میان 94 نفر عوارض پوستی، گوارشی و عصبی را گزارش نمودند [12]. کاهش فشار خون و جلوگیری از تجمع پلاکت ها می تواند از عوارض ناخواسته مصرف قره قاط باشد. در برخی گزارش ها مقدار کشنده آن برای انسان بین 5 تا 12 گرم ذکر شده است [1].

 

مصرف در بارداری و شیردهی

استفاده از قره قاط در بارداری و شیردهی توصیه نمی شود [1].

 

تداخلات دارویی

-      مصرف همزمان این گیاه با داروهای ضد انعقاد نظیر هپارین، وارفارین و نیز سالیسیلات ها سبب افزایش PT و INR می شود که این به معنی افزایش خطر خونریزی است. بنابراین توصیه می شود حداقل 7 روز پیش از عمل جراحی از مصرف این گیاه خود داری شود [13].

-           انتظار می رود که مصرف همزمان این گیاه با سایر داروهای ضد دیابت مانند انسولین و گلیبن کلامید قند خون را بیش از اندازه کاهش دهد

 

منابع:

  1. اسمت، پیتر؛ کلر، کنستانتین؛ هانسل، رودولف؛ چاندلر، فرانک. عوارض جانبی داروهای گیاهی. ترجمه محسن تفقدی. چاپ سوم. مشهد: انتشارات دانشگاه علوم پزشکی مشهد، 1383. ج.2 ص. 94-483.
  2. زکائی، ندا. بررسی اثرات عصاره قره قات (Vaccinium) بر ترشح انسولین و گلوکز پلاسما در موش های سوری و رت. پایان نامه دکترای حرفه ایی پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، 1384.
  3. سپهری فر، روشنک؛ حسنلو، طاهره. بررسی ترکیبات پلی فنلی، آنتوسیانین ها و فلاونوئیدهای تام و خواص آنتی اکسیدانی گیاه دارویی قره قاط (Vaccinium arctostaphylos) جمع آوری شده از چهار منطقه مختلف ایران. فصلنامه گیاهان دارویی، 1388؛ دوره 1، ش 33: ص. 74-66.
    1. Ayaz FA, Hayirlioglu-Ayaz S, Gruz J, Novak O, Strnad M. Separation, characterization, and quantitation of phenolic acids in a little-known blueberry (Vaccinium arctostaphylos L.) fruit by HPLC-MS. J Agric Food Chem 2005; 53: 8116-22.
    2. Cinarella A, Nastasi M, Cavalli E, Puglisi L. Novel lipid-lowering properties of Vaccinium myrtillus L. leaves, a traditional antidiabetic treatment, in several models of rat dyslipidaemia: a comparison with ciprofibrate. Thromb Res 1996; 84: 311-22.
    3. روغنی، مهرداد؛ بلوچ نژاد مجرد، توراندخت؛ طاهری، ثمانه. اثر مصرف خوراکی بخش هوایی گیاه قره قاط سیاه بر میزان گلوکز و لیپیدهای خون در موش صحرایی دیابتی. مجله دیابت و لیپید ایران، 1386؛ دوره 7، ش 2: ص. 8-151.
      1. Shaughnessy KS, Gabor LJ, Gottschall-Pass KT, Sweeny MI. Blueberry diets improve glucose tolerance and decrease oxidative stress in spontaneously hypertensive stroke-prone rats. FASEB J 2008; 22: 702-5.
      2. Abidov M, Ramazanov A, Jimenez Del Rio M, Chkhikvishvili I. Effect of Blueberin on fasting glucose, C-reactive protein and plasma aminotransferases, in female volunteers with diabetes type 2: double-blind, placebo controlled clinical study. Georgian Med News 2006; 141: 66-72.
      3. Shaffer FW, editor. 100 & healthy: living longer with phytomedicines from the republic of Georgia. Orem: Woodland Publishing; 2005.
      4. Arion WJ, Canfield WK, Ramos FC, Su ML, Burger HJ, Hemmerle H, et al. Chlorgenic acid analogue S3483: A potent competitive inhibitor of the hepatic and renal glucose-6-phosphate system. Arch Biochem Biophys 1998; 351: 279-85.
      5. Cheng JT, Liu M. Stimulatory effect of caffeic acid on alpha-adrenceptids to increase glucose uptake in to cultued C1C2 cells. Navnyn schimede bergs. Arch Pharmacol 2000; 362; 122-7.
      6. Barnes J, Anderson LA, Phillipson JD. Herbal medicines. 3th ed. London: Pharmaceutical Press; 2007. 79-82.
      7. بخردی، رضا. گیاه درمانی نوین. کاشان: شرکت داروسازی باریج اسانس، 1383. ص. 69-247.
        1. Watson EM. Some observations on the effects of blueberry leaf extract in diabetes mellitus. Can Med Assoc J 1928; 19: 166-71.
        2. Hsu FL, Chen YC, Cheng JT. Cafeic acid as active principle from the fruit of xanthium strumarium to lower plasma glucose in diabetic rats. Planta Med 2000; 66; 228-30.
        3. شفیعی نیک، رضا؛ پریزاده، سید محمد رضا؛ ذکائی، ندا؛ قربانی، احمد. اثر عصاره آبی - الکلی گیاه قره قات (Vaccinium) بر ترشح انسولین از جزایر لانگرهانس جدا شده موش صحرایی. کومش، 1390؛ دوره 12، ش 4: ص. 52-447.